Vừa được chẩn đoán mắc bệnh mạn tính: cần làm gì trong tuần đầu, ba tháng đầu và về sau

Danh sách này dành cho những người vừa được chẩn đoán mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, gút. Những mục liên quan trong sách nằm rải rác ở nhiều phần, nên ở đây được sắp xếp lại theo trình tự thời gian. Mỗi mục chỉ nêu việc cần làm, kèm chỉ dẫn đến nội dung liên quan. Lý do, số liệu và nguồn dẫn đều nằm trong mục được chỉ đến. Mục nào không phù hợp với bệnh của bạn thì cứ bỏ qua.

MỤC 1

Tuần được chẩn đoán

Nếu bệnh khá nặng, hãy nhờ một người đi cùng vào ngày nhận kết quả; khi về nhà, đừng ở một mình. Những việc như nghỉ việc, bán nhà hãy để sau. Xem phần 29, mục 2 (Tuần được thông báo chẩn đoán mắc bệnh nặng).
Nếu bác sĩ chỉ định dùng thuốc, hãy bắt đầu dùng ngay từ hôm nay theo đúng chỉ dẫn; dù thấy khỏe hơn cũng đừng ngừng thuốc. Xem phần 16, mục 1 (Dùng thuốc đủ theo chỉ định của bác sĩ).
Thuốc điều trị tăng huyết áp, rối loạn lipid máu cần được dùng đều đặn, không tự ý ngừng. Xem phần 2, mục 12 (Nếu bị tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, hãy dùng thuốc đều đặn theo chỉ định của bác sĩ).
Người bị tăng huyết áp nên mua máy đo huyết áp điện tử để đo tại nhà, dùng thuốc hạ huyết áp cho đến khi chỉ số đạt mục tiêu. Xem phần 1, mục 7 (Đo huyết áp, nếu cao thì dùng thuốc hạ đến mức mục tiêu).
Khi được kê đơn tại Trung Quốc đại lục, hãy hỏi bác sĩ xem có thuốc generic theo tên gốc hoặc thuốc trúng thầu mua sắm tập trung hay không. Xem phần 5, mục 12 (Thuốc generic đã vượt qua đánh giá tính nhất quán và thuốc trúng thầu mua sắm tập trung).
Khi được chẩn đoán đái tháo đường típ 2, hãy đi khám đáy mắt sau giãn đồng tử ngay lúc đó. Với đái tháo đường típ 1, bắt đầu khám sau 5 năm kể từ khi khởi phát bệnh. Xem phần 16, mục 7 (Đi khám đáy mắt một lần ngay khi được chẩn đoán đái tháo đường).
Nếu bệnh gút đã gây hạt tôphi, hình ảnh chẩn đoán cho thấy xương bị bào mòn, hoặc có từ 2 đợt cấp trở lên mỗi năm, cần dùng thuốc hạ axit uric lâu dài. Phải hạ axit uric máu xuống dưới 360 µmol/L. Nếu ít có đợt cấp, hãy trao đổi với bác sĩ về việc có cần dùng thuốc hay không. Xem phần 16, mục 9 (Dùng thuốc hạ axit uric lâu dài khi được chẩn đoán mắc gút).
Người dân tộc Hán nên hỏi bác sĩ xem có cần xét nghiệm kiểu gen HLA-B*5801 trước khi dùng allopurinol hay không. Xem phần 16, mục 9 (Dùng thuốc hạ axit uric lâu dài khi được chẩn đoán mắc gút).
Nếu khám sức khỏe chỉ phát hiện axit uric cao nhưng chưa từng có cơn đau thì chưa được coi là mắc gút, trước mắt đừng dùng thuốc hạ axit uric. Xem phần 6, mục 19 (Khám sức khỏe phát hiện axit uric cao nhưng chưa từng bị đau).
Người hút thuốc hãy ấn định một ngày bỏ thuốc, đến ngày đó thì ngừng hẳn. Xem phần 2, mục 4 (Ấn định một ngày bỏ thuốc lá).
Đừng chỉ cố chịu đựng để bỏ thuốc lá; hãy đến phòng khám cai thuốc lá hoặc khoa hô hấp để nhận thuốc. Xem phần 2, mục 3 (Đừng chỉ cố chịu đựng để bỏ thuốc lá, hãy đi nhận thuốc trước).

MỤC 2

Ba tháng đầu

Chuẩn bị một cuốn sổ. Mỗi lần tái khám, ghi lại ngày khám, các chỉ số, thuốc đang dùng và liều lượng. Xem phần 16, mục 3 (Ghi các chỉ số của mỗi lần khám vào cùng một cuốn sổ).
Sau mỗi lần khám, tự lưu giữ một bản hồ sơ bệnh án, phiếu xét nghiệm và hình ảnh chẩn đoán. Xem phần 24, mục 5 (Tự lưu giữ một bản hồ sơ bệnh án, kết quả kiểm tra và hình ảnh chẩn đoán).
Tại Trung Quốc đại lục, hãy làm thủ tục công nhận diện bệnh mạn tính, bệnh đặc biệt điều trị ngoại trú tại nơi tham gia bảo hiểm y tế. Nếu thường xuyên đi khám chữa bệnh ở địa phương khác, hãy đăng ký khám chữa bệnh ngoài địa phương. Xem phần 16, mục 2 (Làm thủ tục công nhận diện bệnh mạn tính, bệnh đặc biệt điều trị ngoại trú trước, rồi đăng ký khám chữa bệnh ngoài địa phương).
Tại Trung Quốc đại lục, nếu trong gia đình có người tham gia bảo hiểm y tế dành cho người lao động, hãy nhờ họ làm thủ tục liên kết chia sẻ quyền lợi trong gia đình. Khi đó, tiền trong tài khoản cá nhân của họ có thể dùng để thanh toán tiền khám chữa bệnh và mua thuốc cho bạn. Xem phần 5, mục 13 (Liên kết chia sẻ quyền lợi bảo hiểm y tế trong gia đình).
Trước khi đăng ký dịch vụ bác sĩ gia đình tại cơ sở y tế cộng đồng ở Trung Quốc đại lục, hãy hỏi rõ dịch vụ nào được bảo hiểm y tế chi trả, dịch vụ nào phải tự trả. Xem phần 16, mục 6 (Hỏi rõ trước khi ký hợp đồng với bác sĩ gia đình).
Thay muối ăn trong nhà bằng muối ít natri. Người suy giảm chức năng thận hoặc đang dùng thuốc giữ kali cần hỏi bác sĩ trước. Xem phần 2, mục 9 (Thay muối ăn trong nhà bằng muối ít natri).
Bắt đầu đi bộ hằng ngày. Mục tiêu là 7.000–8.000 bước mỗi ngày, hoặc tổng cộng 150–300 phút đi bộ nhanh mỗi tuần. Xem phần 2, mục 11 (Đi bộ đủ 7.000–8.000 bước mỗi ngày).
Hạn chế rượu bia, nếu có thể không uống thì đừng uống. Xem phần 2, mục 19 (Uống ít hoặc không uống rượu bia).
Người uống rượu bia hằng ngày, cứ ngừng là run tay, hồi hộp thì đừng cố tự cai, hãy đến bệnh viện trước. Xem phần 2, mục 20 (Người cứ ngừng uống là run tay, hồi hộp thì đừng cố tự cai).
Nếu có người khuyên bạn ngừng thuốc để thử bài thuốc dân gian, đừng ngừng. Nếu muốn dùng thực phẩm bổ sung, hãy báo trước cho bác sĩ điều trị. Xem phần 16, mục 4 (Đừng ngừng điều trị chính thống để thử bài thuốc dân gian, thực phẩm bảo vệ sức khỏe).
Đừng bỏ nhiều tiền mua thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thuốc cao theo bài thuốc hoặc sản phẩm bổ dưỡng để “điều dưỡng cơ thể”. Xem phần 6, mục 10 (Đừng bỏ nhiều tiền mua thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thuốc cao theo bài thuốc, sản phẩm bổ dưỡng).
Khi mới bắt đầu điều trị hạ axit uric, bệnh gút dễ bùng phát hơn trong 3 đến 6 tháng đầu. Nếu đau, hãy dùng thêm thuốc chống viêm theo chỉ định của bác sĩ, đừng ngừng thuốc hạ axit uric. Xem phần 16, mục 9 (Dùng thuốc hạ axit uric lâu dài khi được chẩn đoán mắc gút).
Trước khi tự mua thuốc cảm, thuốc giảm đau, hãy xem bảng thành phần; chỉ dùng một loại thuốc có chứa paracetamol. Xem phần 34, mục 1 (Xem bảng thành phần trước, chỉ được có một loại thuốc chứa paracetamol).
Người đang dùng thuốc chống đông hoặc thuốc steroid cần hỏi bác sĩ trước khi dùng thuốc giảm đau như ibuprofen. Xem phần 34, mục 3 (Hỏi bác sĩ trước khi dùng thuốc giảm đau như ibuprofen).
Người từng bị gút đừng ăn một lượng lớn thịt và hải sản trong một bữa khi ăn đồ nướng hay dự tiệc, đồng thời hạn chế rượu bia; ngay cả khi đang dùng thuốc hạ axit uric cũng vậy. Xem phần 16, mục 10 (Đừng ăn một lượng lớn thịt và hải sản trong một bữa khi ăn đồ nướng hay dự tiệc).

MỤC 3

Sau khi bệnh tình ổn định

Nếu bệnh tình đã ổn định và không thay đổi thuốc, tại Trung Quốc đại lục có thể đến cơ sở y tế cộng đồng để được kê đủ thuốc dùng trong 12 tuần chỉ trong một lần. Xem phần 16, mục 5 (Có thể được kê một lần đủ thuốc dùng trong 12 tuần tại cơ sở y tế cộng đồng).
Tái khám theo khoảng thời gian bác sĩ chỉ định, lần nào cũng ghi vào cùng một cuốn sổ. Xem phần 16, mục 3 (Tái khám theo khoảng thời gian bác sĩ chỉ định).
Sau khi chuyển sang thuốc trúng thầu mua sắm tập trung tại Trung Quốc đại lục, hãy theo dõi sát các chỉ số trong sổ. Nếu chỉ số thực sự xấu đi, hãy đến gặp bác sĩ, đừng tự ý ngừng thuốc. Xem phần 5, mục 12 (Ưu tiên chọn thuốc generic đã vượt qua đánh giá tính nhất quán và thuốc trúng thầu mua sắm tập trung).
Người mắc đái tháo đường cần được khám bàn chân mỗi năm một lần, khám đáy mắt theo khoảng thời gian bác sĩ chỉ định. Xem phần 16, mục 7 (Đi khám đáy mắt một lần ngay khi được chẩn đoán đái tháo đường, khám bàn chân mỗi năm một lần).
Người dùng thuốc hạ axit uric lâu dài cần tiếp tục dùng ngay cả sau khi axit uric đã đạt mục tiêu, không tự ý ngừng thuốc. Xem phần 16, mục 9 (Dùng thuốc hạ axit uric lâu dài khi được chẩn đoán mắc gút).
Người từng bị sỏi thận cần uống 2,5–3 lít nước mỗi ngày, giảm lượng muối xuống không quá 6 gam. Xem phần 16, mục 8 (Nếu từng bị sỏi thận, hãy uống đủ 2,5–3 lít nước mỗi ngày).
Người mắc bệnh tim mạch nên tiêm một liều vắc-xin cúm vào mùa thu hằng năm. Xem phần 1, mục 20 (Người mắc bệnh tim mạch và người cao tuổi nên tiêm vắc-xin cúm hằng năm).
Với các bệnh thường gặp, trước tiên hãy khám tại cơ sở y tế cộng đồng. Tại Trung Quốc đại lục, nếu cần nhập viện thì hãy chuyển tuyến từng cấp qua cơ sở y tế cộng đồng; ngưỡng chi phí phải tự chi trả trước khi bảo hiểm thanh toán cho đợt nằm viện được tính tiếp, không tính lại từ đầu. Xem phần 24, mục 1 (Bệnh thường gặp nên khám tại cơ sở y tế cộng đồng trước, chuyển tuyến từng cấp từ y tế cơ sở).
Bệnh có thể điều trị trọn vẹn ở tuyến cơ sở thì đừng lên tuyến trên. Tại Trung Quốc đại lục, trong cùng một nơi tham gia bảo hiểm y tế, mỗi khi lên một cấp, tỷ lệ được bảo hiểm thanh toán giảm khoảng 10 điểm phần trăm. Xem phần 24, mục 2 (Cấp cơ sở y tế càng thấp, tỷ lệ được bảo hiểm thanh toán càng cao).
Nếu cần khám chuyên khoa ở bệnh viện lớn tại Trung Quốc đại lục, hãy thông qua chuyển tuyến từ cơ sở y tế cộng đồng hoặc trung tâm chuyển tuyến của bệnh viện, đừng tìm đến cò số khám. Xem phần 24, mục 3 (Thông qua chuyển tuyến từ y tế cơ sở hoặc trung tâm chuyển tuyến của bệnh viện).
Nếu dự định sang tỉnh khác khám chữa bệnh tại Trung Quốc đại lục, trước khi đi hãy hỏi tại địa phương, vì số tiền được hoàn trả có thể thấp hơn đáng kể so với khi khám chữa bệnh tại nơi mình ở. Xem phần 24, mục 4 (Trước khi khám chữa bệnh ở tỉnh khác, hãy hỏi trước tại địa phương).